Uhamaji Mkubwa - “The Great Migration” kwa Kiingereza - ni moja ya matukio ya ajabu zaidi katika historia ya ardhi hii ya Dunia. Kila mwaka, nyumbu zaidi ya milioni 1.5, pamoja na pundamilia 200,000 na swala wa Thomson na Grant zaidi ya 500,000, wanafanya safari ndefu ya kilomita 1,800 katika mzunguko kati ya Serengeti ya Tanzania na Masai Mara ya Kenya. Ni onyesho la nguvu ya asili ambalo halijafanana duniani.
Nini Kinachosababisha Uhamaji
Nyumbu hawafuati ratiba au ramani. Wanafuata mvua na nyasi mpya. Mfumo wa mvua wa msimu unasababisha nyasi kuota wakati tofauti katika maeneo tofauti, na nyumbu wamejifunza kwa maelfu ya miaka kufuata chakula hiki cha kijani.
Mzunguko huanza katika uwanda wa Serengeti kusini (Tanzania) wakati wa Januari hadi Machi, ambapo nyumbu huzaa watoto. Watoto takriban 500,000 huzaliwa katika kipindi cha wiki tatu hadi nne - strategia ya mazingira ambayo hushinda wanyama wanaowala kwa namba. Hata simba na fisi wakijaribu kula sana, bado watoto wengi watasalia hai.
Mzunguko wa Kila Mwaka Mwezi kwa Mwezi
Januari hadi Machi: Nyumbu wako Serengeti kusini, Tanzania. Hii ni wakati wa kuzaa. Uwanda wa Ndutu na maeneo ya Ngorongoro ni maarufu sana. Hakuna uhamaji wa kaskazini wakati huu.
Aprili hadi Mei: Mvua kubwa inanyesha. Nyumbu wanaanza kusogea kaskazini polepole, kupitia Serengeti ya kati. Hii ni wakati mgumu wa kusafiri lakini maeneo machache ya watalii.
Juni: Nyumbu wanafika Serengeti kaskazini, karibu na mpaka wa Kenya. Wanakusanyika kwa idadi kubwa.
Julai: Nyumbu wengi wanaanza kuvuka mpakani na kuingia Masai Mara, Kenya. Sehemu za kwanza kuvuka ni karibu na Bolongir na Mara Crossing kaskazini mwa Serengeti. Msongo wa kuvuka Mto Mara unaweza kuanza Julai mwishoni.
Agosti na Septemba: Hii ndiyo kilele cha uhamaji Masai Mara. Nyumbu wanakusanyika kwa makundi makubwa yanayosubiri kuvuka Mto Mara. Kuvuka kunaweza kutokea mara nyingi kwa siku, au kwa wiki mnyumbu akasubiri. Mamba wakubwa - baadhi wakiwa na urefu wa mita 4 hadi 5 - wanasubiri kwenye mto.
Oktoba na Novemba: Nyumbu wanaanza kurejea kusini, kufuata mvua za msimu wa vuli zinazoendelea. Makundi makubwa yanaweza kuonekana Masai Mara mapema Novemba.
Desemba: Nyumbu wanafika tena Serengeti kusini, kuanza mzunguko upya.
Kuvuka kwa Mto Mara - Mchezo wa Maisha na Kifo
Kuvuka kwa Mto Mara ndio sehemu inayovutia zaidi ya Uhamaji Mkubwa. Mto Mara una upana wa mita 20 hadi 50 na kina kinafikia mita 2 katika baadhi ya sehemu. Mamba wa Nile - wanyama wa hatari zaidi wa maji Afrika - wanasubiri katika mto huu kwa idadi ya mamia.
Nyumbu wanaposimama ukingoni mwa mto kwa masaa au hata siku nzima, wanafanya maamuzi ya kikundi. Wakati mmoja anapoamua kuruka, wengine wote wanafuata kwa hofu na msongo. Wanyama wanaanguka, wanasukumana, wengine wanazama. Mamba wanashambulia kutoka pande zote. Lakini wengi wanasalia na kuendelea safari yao.
Sehemu kuu za kuvuka zinajulikana kwa madereva wa ndani:
- Mara Crossing (karibu na Musiara Gate)
- Fig Tree Crossing (karibu na kambi za kando ya mto)
- Lookout Hill Crossing (mtazamo mzuri sana kwa kupiga picha)
Makazi Bora ya Kuona Uhamaji
Ili kupata nafasi nzuri ya kuona kuvuka kwa mto, ni muhimu kukaa karibu na Mto Mara - si maeneo ya mbali ya mbuga.
Mara River Tented Camp ni mojawapo ya kambi zilizo karibu zaidi na Mto Mara. Thamani inaanzia USD 250 hadi 400 kwa usiku kulingana na msimu. Kuna sehemu za kuvuka karibu na kilomita 2 tu kutoka kambi.
Governors’ Camp ni kambi ya kihistoria iliyojengwa tangu 1972. Ina heshima kubwa katika tasnia ya safari. Bei ni kati ya USD 400 hadi 600 kwa usiku kwa mtu (all-inclusive). Iko pembezoni mwa Mto Mara.
Kichwa Tembo Tented Camp ya &Beyond iko kaskazini mwa Masai Mara karibu na Mto Mara. Bei inaanzia USD 350 kwa usiku katika msimu wa chini, ikifikia USD 600 wakati wa kilele (Agosti-Septemba).
Basecamp Masai Mara ni chaguo endelevu zaidi na bei ya wastani ya USD 280 kwa usiku. Inashirikiana na jamii za Maasai na inatoa sehemu ya mapato kwa wanahifadhi wa ndani.
Vidokezo Muhimu
Subiri na uvumilie. Kuvuka si jambo unaloweza kuamrisha. Wanyama wanaweza kukaa ukingoni kwa saa 6 hadi 8 bila kuvuka. Bring maji, vitafunio, na kamera yenye betri zilizochajiwa vizuri.
Njia za kuingia Masai Mara kuu ni Sekenani Gate (kutoka Narok), Talek Gate, na Musiara Gate. Musiara Gate iko karibu na Mto Mara.
Ndege ndogo kutoka Nairobi hadi uwanja wa ndege wa Mara North au Keekorok inachukua saa moja na nusu na inagharimu USD 150 hadi 200 kwa njia moja kwa mtu. Ni chaguo bora kuepuka safari ndefu ya barabara.
Kamera na lenzi. Lenzi ya milimita 300 hadi 500 inatosha vizuri kwa picha za mbali. Wakati wa kuvuka, picha zinaweza kupigwa kutoka gari bila tatizo.
Uhamaji Mkubwa ni onyesho ambalo haliwezi kueleweka kwa maneno tu - lazima uliangalie mwenyewe. Sauti ya nyumbu milioni, harufu ya vumbi, mwanga wa jua la asubuhi juu ya savana - hizi ni uzoefu ambao unabaki moyoni milele.